Ο βρετανικός στρατός έστειλε ένα σαφές μήνυμα, καθώς ο αρχηγός του έδωσε μία από τις πιο ευθείες δημόσιες προειδοποιήσεις των τελευταίων ετών για την κατάσταση της άμυνας της χώρας. Ο στρατηγός σερ Ρόλι Γουόκερ, Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου, δήλωσε σε περίπου 700 στρατιώτες στο στρατόπεδο Κάτερικ στο Βόρειο Γιόρκσαϊρ ότι το έθνος θα τους χρειαστεί, και ότι οι πολιτικοί ηγέτες σύντομα θα ξεκινήσουν μία ειλικρινή συζήτηση με το κοινό για τις θυσίες που απαιτούνται για να δοθεί προτεραιότητα στην άμυνα και την ασφάλεια. Οι παρατηρήσεις του, που καταγράφηκαν από τη Βρετανική Υπηρεσία Ραδιοτηλεόρασης Δυνάμεων, ήταν εντυπωσιακές τόσο για τον τόνο τους όσο και για την αμεσότητά τους.
Είπε ότι ο κόσμος αντιμετωπίζει ακραίο κίνδυνο, ότι η δουλειά του στρατιώτη επιστρέφει στη συνείδηση του έθνους, και ότι οι πολίτες θα κληθούν να συναινέσουν σε θυσίες ώστε οι ένοπλες δυνάμεις να μπορούν να κάνουν τη δουλειά τους. Το σκηνικό είχε σημασία. Ο Γουόκερ απευθυνόταν σε στρατεύματα της 1ης Μεραρχίας (Ηνωμένο Βασίλειο), της ελαφριάς δύναμης ταχείας αντίδρασης του Στρατού, συμπεριλαμβανομένων αλεξιπτωτιστών και άλλων μονάδων που θα ήταν από τις πρώτες που θα αναπτυχθούν σε κρίση.
Βρετανικός στρατός: τι είπε ο στρατηγός Γουόκερ στο Κάτερικ
Ο Γουόκερ είπε στους στρατιώτες ότι υπήρξε εποχή που το έθνος δεν ήθελε να σκέφτεται ότι χρειάζεται τους στρατιώτες του να πολεμήσουν έναν πόλεμο, αλλά ότι αυτή η εποχή έχει περάσει. Είπε ότι οι πολιτικοί ηγέτες σύντομα θα εξηγήσουν στους πολίτες τι συμβαίνει, πού βρίσκεται ο κίνδυνος και τι πρέπει να είναι προετοιμασμένο να κάνει το έθνος. Θα προσπαθήσουν να εξηγήσουν ότι οι πολίτες πρέπει να συναινέσουν σε θυσίες για να δοθεί προτεραιότητα στην άμυνα και την ασφάλεια, και ότι οι πολίτες θα κληθούν να στηρίξουν τους στρατιώτες που θα κάνουν τη μάχη.
Το βάρος της μάχης, είπε, πέφτει ακριβώς στους ώμους των πιο άπειρων και νεότερων στρατιωτών των χερσαίων δυνάμεων, και σε αυτούς θα στηριχθεί η άμυνα του έθνους αν τελικά κληθούν να πολεμήσουν. Αυτή η αναφορά στους νεότερους στρατιώτες ήταν σκόπιμη: είναι μία υπενθύμιση ότι οι αποφάσεις για την άμυνα δεν είναι αφηρημένες — έχουν ανθρώπινο κόστος, που πληρώνεται από νέους ανθρώπους.
Γιατί τώρα: το ευρύτερο πλαίσιο ασφαλείας
Για να καταλάβεις γιατί ο αρχηγός του Στρατού επέλεξε αυτή τη στιγμή για μία τέτοια προειδοποίηση, βοηθά να δεις τη ευρύτερη εικόνα ασφαλείας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, η Ρωσία παραμένει η πιο άμεση στρατιωτική απειλή για την Ευρώπη, και οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή — όπως η επίθεση στην Aramco στη Νταχράν — και τον Ινδο-Ειρηνικό έχουν προσθέσει αίσθηση αστάθειας. Το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως οι περισσότεροι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες μετά από δεκαετίες κατά τις οποίες το «μέρισμα ειρήνης» επέτρεψε στις κυβερνήσεις να συρρικνώσουν τις ένοπλες δυνάμεις και να ξοδέψουν τις εξοικονομήσεις αλλού.
Η βρετανική κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να δαπανά το 3,5% του εθνικού εισοδήματος για την άμυνα έως το 2035, από περίπου 2,6% σήμερα. Πρόκειται για μεγάλη αύξηση σε χρηματικούς όρους — δισεκατομμύρια λίρες επιπλέον κάθε χρόνο — και θα απαιτήσει δύσκολες επιλογές: λιγότερα χρήματα για άλλες δημόσιες υπηρεσίες, ή υψηλότεροι φόροι, ή περισσότερος δανεισμός. Αυτές είναι οι «θυσίες» για τις οποίες μίλησε ο Γουόκερ: όχι μόνο στρατιωτικές, αλλά οικονομικές και κοινωνικές.
Τι σημαίνει «ειλικρινής συζήτηση» στην πράξη
Η φράση «ειλικρινής συζήτηση» (frank conversation) είναι το κλειδί της ομιλίας. Ο Γουόκερ δεν ζητά απλώς περισσότερα χρήματα — ζητά δημόσια συναίνεση. Στις δημοκρατίες, οι μεγάλες αυξήσεις αμυντικών δαπανών και η προετοιμασία για πόλεμο δεν μπορούν να επιβληθούν σιωπηλά: χρειάζονται δημόσια κατανόηση του γιατί είναι απαραίτητες. Η ομιλία του είναι μία προσπάθεια να ξεκινήσει αυτή η συζήτηση πριν από μία κρίση, όχι κατά τη διάρκειά της — όταν θα είναι πολύ αργά για ήρεμη συζήτηση.
Αυτή η προσέγγιση έχει προηγούμενα: κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι βρετανικές κυβερνήσεις μιλούσαν ανοιχτά για την ανάγκη αποτροπής και θυσίας. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η γλώσσα άλλαξε: η άμυνα έγινε «διαχείριση κρίσεων» και «ειρηνευτικές αποστολές». Η επιστροφή στη γλώσσα της προετοιμασίας για πόλεμο σηματοδοτεί μία θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο που η Βρετανία βλέπει τον κόσμο.
Πώς αντιδρούν πολιτικοί και κοινό
Οι αντιδράσεις στην ομιλία ήταν ανάμεικτες. Ορισμένοι πολιτικοί και σχολιαστές επαίνεσαν την ειλικρίνεια του Γουόκερ, λέγοντας ότι το κοινό αξίζει να ξέρει την αλήθεια για τους κινδύνους. Άλλοι ανησυχούν ότι η γλώσσα του πολέμου μπορεί να τροφοδοτήσει φόβο ή να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογήσει περικοπές σε άλλες υπηρεσίες. Το κοινό, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις, υποστηρίζει γενικά την αύξηση των αμυντικών δαπανών, αλλά η υποστήριξη μειώνεται όταν τίθεται το ερώτημα τι θα κοπεί για να πληρωθεί. Αυτή η ένταση — ανάμεσα στην αναγνώριση του κινδύνου και στην απροθυμία να πληρωθεί το τίμημα — είναι ακριβώς αυτό που η «ειλικρινής συζήτηση» πρέπει να επιλύσει.
Βρετανικός στρατός και ΝΑΤΟ: τι σημαίνει για την Ευρώπη
Η Βρετανία δεν είναι μόνη: σχεδόν όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ αυξάνουν τις αμυντικές τους δαπάνες, και η συμμαχία ως σύνολο κινείται προς τον στόχο του 3,5% (από τον προηγούμενο στόχο του 2%). Η ομιλία του Γουόκερ ευθυγραμμίζεται με την προειδοποίηση του στρατηγού Γκρίνκεβιτς του ΝΑΤΟ — δες τον οδηγό μας για την προειδοποίηση του ΝΑΤΟ προς τη Ρωσία — και με παρόμοιες προειδοποιήσεις από στρατιωτικούς ηγέτες σε Γερμανία, Γαλλία και Πολωνία. Το μήνυμα είναι συντονισμένο: η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί, και η προετοιμασία κοστίζει.
Βρετανικός στρατός: προσλήψεις, εξοπλισμός και ετοιμότητα
Η προειδοποίηση του Γουόκερ έρχεται σε μία περίοδο που ο βρετανικός στρατός αντιμετωπίζει προκλήσεις προσλήψεων: ο αριθμός των στρατιωτών έχει μειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, και η προσέλκυση νέων σε μία ανταγωνιστική αγορά εργασίας είναι δύσκολη. Ο εξοπλισμός χρειάζεται επίσης ανανέωση: τεθωρακισμένα, πυροβολικό και συστήματα αεράμυνας που είχαν παραμεληθεί πρέπει να αντικατασταθούν ή να αναβαθμιστούν. Η αύξηση των δαπανών στο 3,5% στοχεύει ακριβώς σε αυτά: περισσότερους στρατιώτες, καλύτερο εξοπλισμό και μεγαλύτερα αποθέματα πυρομαχικών — τα μαθήματα από την Ουκρανία δείχνουν ότι οι σύγχρονοι πόλεμοι καταναλώνουν πυρομαχικά με ρυθμούς που οι δυτικές βιομηχανίες δυσκολεύονται να καλύψουν. Χωρίς βιομηχανική βάση που μπορεί να παράγει γρήγορα, ακόμα και οι καλύτερα εκπαιδευμένες δυνάμεις θα ξεμείνουν.
Τι ακολουθεί
Το επόμενο βήμα είναι πολιτικό: η κυβέρνηση πρέπει να παρουσιάσει συγκεκριμένα σχέδια — πόσα θα δαπανηθούν, σε τι, και τι θα κοπεί ή θα φορολογηθεί για να πληρωθεί. Οι ένοπλες δυνάμεις, από την πλευρά τους, πρέπει να δείξουν ότι μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χρήματα αποτελεσματικά: να προσλάβουν, να εκπαιδεύσουν και να εξοπλίσουν. Και το κοινό θα πρέπει να αποφασίσει — μέσω εκλογών και δημόσιας συζήτησης — αν συναινεί στις θυσίες. Η ομιλία του Γουόκερ δεν ήταν η αρχή του πολέμου, αλλά η αρχή μίας συζήτησης που η Βρετανία απέφευγε για δεκαετίες.